
|
Informacje ogólne

Urząd Gminy

Informator

Kultura

Historia i tradycja

Mapa

Turystyka

Szkoły

Parafia

Sport

Warto wiedzieć

Plany wycieczek

Praca

Rozrywka

Książki

Ogłoszenia

Kontakt

Linki

|

|

Historia
Krościenka
Krościenko
leży przy starym szlaku handlowym z Sącza do kotliny nowotarskiej.
Prawdopodobnie już na przełomie XII i XIII w. istniała tu osada
służebna Zamku Pienińskiego. W 1348 roku Kazimierz Wielki
który lokował
na prawie magdeburskim miasto noszące przez pierwsze lata nazwę
"Crosno" wypowiedział przy tym znamienite słowa: "To wspaniałe dzieło,
które dokonać postanowiliśmy na pożytek Naszego
Królestwa, powinno być
wiekuiście trwale i silne, co My Kazimierz z Bożej laski
Król Polski
niniejszym oznajmujemy powszechności obecnej i przyszłej." I nic
pomylił się król Kazimierz, mimo zawieruch dziejowych miasto
Krościenko
przetrwało 651 lal. Nic zachował się niestety akt lokacyjny Crosna nad
Chrostnicą , który spłonął podczas najazdu
husytów. Póżniej miejscowość
zaczęto nazywać Krścienkiem. Z okresu lokacji pochodzi dzisiejszy układ
ulic i rynek w centrum miasteczka. Akt lokacyjny przyznawał mieszczanom
wolniznę od podatków na 20 lat, zezwalał na łowienie ryb w
rzekach w
obrębie miasta, wycinanie drzew na własne potrzeby i polowanie na
zwierzynę w lasach królewskich. Jednakże od XVI wieku
przywileje te
były ograniczone przez kolejnych królów i
starostów czorsztyńskich, zaś
powinności wzrastały.
Od początku swego powstania Krościenko
stało się ważnym ośrodkiem, przez które przebiegał słynny
trakt Via
Regia, którym z północy na południe przemierzały
orszaki królewskie i
karawany kupców. Tędy też w pogoni za świętą Kingą, podążały
tatarskie
czambuły. Święta Kinga, założycielka zakonu klarysek w niedalekim
Starym Sączu, schroniła się na zamku pienińskim. Z wydarzeniem tym
związanych jest wiele ciekawych legend.
Na
pamiątkę zaś owej bytności księżnej krakowskiej w Pieninach, obwołano
Kunegundę patronką Pienin i Krościenka. Według Długosza i
Staropolskiego w pobliżu Krościenka miały się znajdować pokłady złota,
ściągające tu licznych poszukiwacz.
Od 1565 r. przy tutejszej
parafii funkcjonowała szkoła. Zdolniejsi i zasobniejsi uczniowie
kontynuowali naukę w kolegium pijarskim w pobliskim Podolińcu. Przełom
XVII i XVIII w. to okres zastoju i upadku miasteczka. Krościenko
podzieliło los wielu innych polskich miast, przeżywając okres wojen,
oraz towarzyszących im pożarom i zarazom. Zwłaszcza zaraza z II połowy
XVII wieku miała dla miasta fatalny skutek doszło wówczas do
niemal
całkowitego wyludnienia Krościenka. Miasto ucierpiało też w czasie walk
z Kozakami. Gospodarkę mieszczan rujnowały częste przemarsze wojsk i
epidemie dżumy. Handlu krościeńskiego nie uratowały nowe przywileje
otrzymane od króla Augusta III. Do funkcjonujących już od
XVI w.
jarmarków w Zielone Świątki i na Wszystkich Świętych, dodano
wówczas
jarmarki na św. Annę i na św. Michała.

Przez
całe wieki Krościenko z racji swego położenia przy szlaku handlowym
odgrywało rolę centrum gospodarczego dla całych Pienin. W mieście
funkcjonował samorząd miejski pod kontrolą starostów
czorsztyńskich,
którzy niejednokrotnie dali się we znaki mieszkańcom. Ponuro
w dziejach
miasta zapisał się zwłaszcza starosta Baranowski. wielki okrutnik,
gwałtownik i niemiłosierny zdzierca, zarazem odnowiciel czorsztyńskiego
zamku.
Ciekawą
profesją mieszkańców Krościenka było flisactwo.
Spławiano
tratwami drewno i towar aż do Gdańska, a najcześciej do Korczyna lub
Szczucina na Wisłą. Zawód ten nie był łatwy i bezpieczny.
Spław drewna
z Pienin ograniczono po powstaniu Pienińskiego Parku Narodowego, a
budowa zapór w Rożnowie i Czchowie uniemożliwiała całkowicie
spław.
Tradycje flisackie sprawiły, że zaczęto zarobkować przewożąc
letników
na tratwach przełomem Dunajca.
W latach 1768 - 1770 w okolicach
Krościenka działały oddziały konfederatów barskich i
ściągające je
oddziały rosyjskie. Wyprzedzając rozbiory, w 1770 roku, Austria pod
pozorem tworzenia kordonu sanitarnego przyłączyła przygraniczne tereny
polskie (w tym Krościenko) do Węgier, a w 1772 r. do Galicji.
Po
I rozbiorze Polski Krościenko jako królewszczyzna zostało
przejęte
przez c.k. skarb Austrii. Wkrótce poszczególne
dobra zostały wystawione
na sprzedaż i dostawały się w ręce prywatne. W 1822 roku Krościenko
wraz z przyległymi dobrami zakupiła rodzina Grossów. To
właśnie dzięki
ich inicjatywie zaczęto zwracać uwagę na występujące tu
źródła wód
mineralnych. Miejscowa ludność od wieków czerpała w Potoku
Szczawnym
tzw. "kwaśną wodę" . Skład chemiczny wody przypominał skład słynnego
źródła Selter w Ems. W tym samym roku rozpoczęto budowę
łazienek, a
wodę ujęto w drewniane ocembrowanie i zaczęto i zaczęto wywozić do
aptek w Krakowie i Lwowie. Pojawili się też pierwsi kuracjusze.
Jednakże konkurencja Szczawnicy i kłopoty finansowe właściciela
sprawiły, że Zakład wypuszczono w dzierżawę faktorom żydowskim. Ci z
kolei nie inwestowali w urządzenia. Dopiero w drugiej połowie XIX w.
znowu zaczęli napływać do Krościenka goście. W 1934 roku władze
państwowe uznały Krościenko za uzdrowisko. Do kuracji używano wody z
dwóch źródeł "Stefan" i "Michalina". W 1963 roku
źródła upaństwowiono i
przekazano pod zarząd PPU Szczawnica. w 1977 roku przystąpiono do
modernizacji ujęć wód. Od 1980 roku można znów
korzystać ze zdrojów
"Stefan", "Michalina" oraz ze źródła "Maria". W ubiegłym
roku
wybudowano na rynku stylową studnię, do której podłączono
wodę źródlaną
"Ziemróźkę", wypływającą w Pieninach. Henryk Gross w 1827
roku ujął
zdroje "Anna" i "Michalina" i zbudował na Zawodziu małe łazienki wraz z
zakładem leczniczym. Niestety Krościenku nie był dane przerodzić się w
sanatorium, odkryte tu źródła mineralne miały bowiem zbyt
małą
wydajność a i dynamicznie rozwijająca.
Okres autonomii galicyjskiej,
czyli lata 1867 - 1918 przyniósł społecznie administracji i
szkolnictwa. Nawiązano chętnie do tradycji narodowych i uroczyście
świętowano rocznice historyczne. Tak działo się w całej Galicji, zatem
i w Krościenku. Z okazji dwusetnej rocznicy zwycięstwa pod Wiedniem w
ścianie ratusza wmurowano marmurową tablicę pamiątkową, a w 1898 r.
umieszczono obok niej płytę ku czci Adama Mickiewicza.
Szczególnie
uroczyście obchodzono pięćsetną rocznice bitwy pod Grunwaldem. W 1910
roku na tzw. Małym Rynku umieszczono popiersie Jagiełły dłuta
Władysława Druciaka. się Szczawnica odbierała kuracjuszy. W 1859 roku
szczegółową analizę chemiczną zdrojów
przeprowadził Aleksandrowicz, w
tym samym roku odwiedził też Krościenko dr Józef Dietl,
wielki znawca
wód mineralnych. Mimo że Krościenko nic rozwinęło na większą
skalę
wydobycia wód, przybywali tu coraz częściej nic tyko
kuracjusze ale i
turyści urzeczeni pięknym położeniem miasta, jego łagodnym klimatem i
bliskością Pienin. Powoli miasto przekształcało się w miejscowość
uzdrowiskowo - turystyczną. Grossowie wkrótce sprzedali
majątek który
od 1835 roku dzierżyła Teofila Cichulska, a po niej Michał Kulig i
rodzina Dziewulskich. Ciekawe wydarzenie w historii miasta miało
miejsce w kwietniu 1840 roku, kiedy to miasteczko nawiedziło wcale nic
małe trzęsienie ziemi, odczuwalne nawet w Maniowach.
W
okresie międzywojennym Krościenko na dobre stało się miejscowością
letniskową, a liczba
odwiedzających je turystów sięgnęła 2500 osób.
Oprócz tego stało się
też bazą wypadową w utworzony w 1932 roku Pieniński Park Narodowy.Był
to pierwszy w Polsce park narodowy, a zarazem pierwszy w Europie
pograniczny park narodowy. Niestety w tym samym 1932 roku ze względu na
zbyt małą liczbę mieszkańców Krościenko straciło prawa
miejskie i stało
się gminą.
Piękną kartę w dziejach historii swego miasta zapisali
Krościeńczanie w czasie II wojny światowej. Już w pierwszych dniach
okupacji stawili opór hitlerowcom. Tędy wiodły kurierskie
szlaki
Franciszka Koterby, odznaczonego po wojnie Srebrnym Krzyżem Virtuti
Militari. Mieszkańcy ponieśli wiele ofiar, jednak honor i głęboki
patriotyzm nic pozwalały im na kolaboracje z okupantem. W 1942 roku
powstała tajna organizacja "CENTRALA", która pod
dowództwem ówczesnego
wójta inżyniera Władysława Grotowskicgo walczyła przeciwko
hitlerowskiej akcji "Goralenvolk". W
latach sześćdziesiątych,
twórcą Ruchu "Światło-Życie", sługa boży ks. Franciszek
Blachnicki
zakupił w Krościenku dom przy ul. Kościuszki 28, tworząc w nim jeden z
pierwszych ośrodków Ruchu. Od tego czasu Krościenko stało
się jego
centrum. Celem Ruchu jest odnowa życia religijnego. Ruch obejmuje
dzieci, młodzież i rodziny. Najbardziej widocznym z zewnątrz przejawem
działalności Ruchu są letnie rekolekcje oazowe. Najcenniejszym
zabytkiem Krościenka jest kościół p.w. Wszystkich Świętych.
Jest to
świątynia murowana z elementami gotyckimi, zachowanymi mimo wielu
przebudów. Wewnątrz zachowały się polichromie. Niestety
malowidła,
pomimo prac konserwatorskich z roku na rok są coraz mniej widoczne.
Najstarsze z nich, w prezbiterium, pochodzą z II poł. XIV i z XV w.
Północna ścianę nawy zajmuje malowidło z 1589 r. pędzla
Jakuba Koraba
przedstawiające życie Chrystusa. Cennymi elementami wyposażenia są:
chrzcielnica z orłem i data 1493 - dar króla Jana Olbrachta,
XVIII -
wieczne rzeźby św. Piotra i Pawła, obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w
ołtarzu głównym oraz drogi krzyżowej.Zachował
się zabytkowy układ
urbanistyczny rynku oraz domy mieszczańskie z XIX wieku na południowej
pierzei. Na ulicy Zdrojowej (po drugiej stronie Dunajca) zachowało się
wiele budynków o charakterze letniskowym. Interesujące są
kapliczki
wotywne budowane dla "odwrócenia zarazy": św. Rocha (z 1710
r.) przy
ul. Zdrojowej oraz kaplica przy ul. Św. Kingi (poł. XIX w.) Kapliczka
św. Kingi Pod Ociemnym, przy zielonym szlaku, zabudowana została w 1860
r. jako ekspiacja za zbeszczeszczenie cudownego źródła
dokonane przez
włoskiego pobotnika.Po
wojnie Krościenko kontynuowało swój rozwój w
kierunku ośrodka turystycznego. W styczniu 1973 roku Krościenko
zatraciło swą tożsamość, przez połączenie go z pobliską Szczawnicą i
przez 10 lat występowało jako dziwny, sztuczny twór
Szczawnica -
Krościenko. Zdecydowana większość mieszkańców Krościenka
była przeciwna
temu połączeniu, powstał 12 osobowy Komitet Obywatelski,
którego
przewodniczącym został dr Eugeniusz Rustanowicz. Po dwóch
lalach bojów
tej organizacji o odzyskanie suwerenności 2 listopada 1982 roku herb
Królewskiego Miasta Krościenka ponownie ozdobił krościeński
ratusz. Dzisiejsze
Krościenko to przepiękna, malownicza miejscowość turystyczna, pełna
pensjonatów, domów wczasowych i kwater prywatnych
czekających na gości
z Polski i Europy.
|
|
Ciekawe strony

Pieniński Park Narodowy
Ogólne
informacje o Parku, klimat Pienin, historia, ciekawe obiekty,
roślinność i zwierzęta, szlaki turystyczne, mapa.
więcej
>>
Spływ Dunajcem
Informacje na temat niewątpliwie
jednej z największych atrakcji Pienin.
więcej
>>
LO
Krościenko
Ciekawa propozycja na dalszą
edukacje, po gimnazjum.
więcej
>>
Darmowe programy
Wiele darmowych
programów użytkowych, które powinien mieć każdy
użytkownik komputera.
więcej
>>
|

|